De meeste trainingsmethoden maken vooral gebruik van de zintuigen zien en horen. Dat sluit aan bij de menselijke beleving. Het zijn onze meest belangrijke zintuigen. Door te negeren dat ruiken en voelen voor honden zeer belangrijke zintuigen zijn laten we hun belangrijkste communicatiemiddelen buiten beschouwing, en hebben we weinig oog voor wat zij daarmee communiceren.
Ook zijn we geneigd gedrag dat lijkt op menselijk gedrag hoger in te schatten qua intelligentie. Aan de hand van drie filmpjes wordt dit gedemonstreerd:
een aap die een stokje hanteert om honing (of mieren) onder de bast van een boom vandaan te peuteren, een hond die een bal aan een touw uit een boom naar zich toe weet te trekken, en een pup die de
lijn van een andere hond waar hij mee wil spelen probeert door te bijten om de hond binnen bereik te krijgen.
Bij eerdere proeven bleken bijna alle toeschouwers het gedrag van de aap als veel intelligenter te beschouwen dan dat van de honden. Echter, de aap heeft dit kunstje van zijn ouders geleerd (er is een hele stam apen die dit allemaal doen, andere apen doen het niet). De honden hebben geen voorbeeld gehad (want zich niet eerder in een dergelijke situatie bevonden) en hebben dus zelf de link moeten leggen tussen twee dingen. In het ene geval tussen bal en touw ‘het touw zit aan de bal vast dus als ik er aan trek komt de bal naar me toe’. In het andere geval ‘het touw houdt de hond buiten mijn bereik, als ik het touw doorknaag kan ik bij de hond). Natuurlijk kun je je afvragen in hoeverre de hond echt op inzicht werkt of via trial en error, maar het herhaalde proberen van hetzelfde geeft wel een duidelijke indicatie dat de hond echt een doel nastreeft. Hierbij speelt de motivatie van de hond een belangrijke rol: als de hond niet in ballen geinteresseerd was, had hij dan aan het touw getrokken om de bal naar beneden te krijgen?
Hierbij speelt de motivatie van de hond een belangrijke rol: als de hond niet in ballen geinteresseerd was, had hij dan aan het touw getrokken om de bal naar beneden te krijgen?
Intelligenter?
Maar waarom vinden mensen het gedrag van de aap dan intelligenter? Vermoedelijk omdat de aap gereedschap ‘hanteert’, met zijn… handen iets doet, net als wij. Het benutten van de bek als instrument herkennen wij niet als intelligent ‘handelen’ (what’s in a name) omdat we zelf de mond niet voor zo’n taak
zouden gebruiken. Nog een reden waarom wij geneigd zijn voorbij te gaan aan het kunnen en de motivatie van honden: we herkennen het niet als zodanig – of we vinden het niet zo belangrijk.
Ter vergelijking. In eerder onderzoek van Stanley Coren werd intelligentie bij honden afgemeten aan gehoorzaamheid aan de baas – bij het verrichten van voor de hond niet zinvolle taken. Wedden dat iedere baas een hond gemakkelijker zover krijgt om iets te doen dat hem van nature ligt. Een Husky hoeft niet te
leren rennen voor een slede, een Labrador zal spontaan apporteren – maar het omgekeerde wordt
lastiger. De motivatie van de hond speelt hier mogelijk een grotere rol dan zijn ‘snapvermogen’.